Człowiek jako wielowymiarowy
byt osobowy

WebQuest dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej,
przeznaczony do realizowania ścieżki filozoficznej
na lekcjach biologii.

Zaprojektowany przez Jana Kąkola
jkakol@poczta.fm

Wstęp | Zadanie | Proces | Ewaluacja | Konkluzja | Punkty

Wstęp

Na lekcjach biologii, zajmujemy się głównie zagadnieniami związanymi z anatomią i fizjologią człowieka. Wiemy jednak, że istota ludzka, nie może być tak jednostronnie rozważana. Od momentu, kiedy człowiek wyodrębnił się ze świata zwierzęcego, nie tylko zmieniał się w sensie biologicznym, ale tworzył coraz bardziej złożone relacje społeczne. Społeczeństwa te nie mają nic wspólnego z przykładami społecznego, czy raczej stadnego współistnienia zwierząt. Ludzkie współzależności kształtują się w oparciu o relacje pozwalające zaspokoić nie tylko podstawowe, fizjologiczne potrzeby, ale również te bardziej wysublimowane, wkraczające w sferę uczuć i kulturowej wspólnoty. Ogółem tych przemian i rozwoju, zarówno w przeszłości, jak i obecnie, zajmuje się nauka zwana antropologią.

Z niektórymi aspektami antropologii fizycznej zapoznajemy się na lekcjach biologii.

W naszym projekcie zajmiemy się również poznaniem elementów antropologii filozoficznej. Potrzebne nam do tego będą pewne umiejętności, które będziemy podczas realizacji projektu rozwijać.

Najważniejsze z nich to:

· Umiejętność formułowania podstawowych pytań filozoficznych dotyczących rzeczywistości, człowieka i kultury.

· Umiejętność definiowania, klasyfikowania, argumentowania; prowadzenie dyskusji.

· Umiejętność dokonywania analizy tekstów filozoficznych w aspekcie zawartych w nich problemów.

· Dostrzeganie zagadnień filozoficznych w nauce, sztuce oraz w moralności i religii.

Zagadnienia te są zapisane w podstawie programowej, w części dotyczącej ścieżki filozoficznej. Projekt ten jest sposobem na osiąganie niektórych celów zapisanych dla edukacji filozoficznej, w szkołach ponadgimnazjalnych.

---

Zadanie

Z treści podstawy programowej dotyczącej elementów antropologii filozoficznej, wynika, że powinniśmy posiąść umiejętność dostrzegania istoty ludzkiej w dość złożonych aspektach i relacjach. Podstawa programowa kieruje nasze rozważania w kierunku poznania:

· Człowieka jako bytu osobowego.

· Głównych koncepcji człowieka.

· Naturalnego i kulturowego środowiska człowieka.

· Człowieka w relacji z drugim człowiekiem i ze wspólnotami.

· Człowieka wobec wartości.

Na tej podstawie określimy konkretne zadania, do których wykonania, konieczne będzie korzystanie z różnych źródeł, również z Internetu. Projekt ten pozwala, zatem na doskonalenie umiejętności nabytych podczas edukacji czytelniczej.

Do najważniejszych zadań przewidzianych podczas realizacji projektu należy:

1. Dotarcie do informacji z dziedziny antropologii, ze szczególnym uwzględnieniem antropologii filozoficznej.

2. Poznanie specyfiki zagadnień filozoficznych; ich genezy, rozwoju i roli w kulturze oraz uzyskiwanie samowiedzy poprzez uświadamianie zagadnień egzystencjalnie i moralnie doniosłych.

3. Odpowiedni dobór materiałów, co pozwoli Ci na wykształcenie umiejętności krytycznego myślenia, w tym rozwój myślenia teoretycznego, planowania pracy i przewidywania końcowego rezultatu

4. Zrozumienie wkładu myśli filozoficznej w kulturę europejską, poprzez obcowanie z tekstem filozoficznym, w tym również z polską tradycją i myślą filozoficzną

5. Analizowanie treści materiałów dostępnych na stronach WWW, ich krytyczny odbiór i archiwizowanie potrzebnych informacji

6. Stworzenie pod redakcją nauczyciela biologii, zespołowej publikacji „Człowiek jako wielowymiarowy byt osobowy”

---

Proces

Projekt jest działaniem długofalowym, mimo, że praca, którą wykona każdy z Was, nie wydaje się zbyt czasochłonna. Jest to o tyle pozorne spostrzeżenie, że materiały, do poszczególnych podrozdziałów są bardzo obszerne i ujmują problem z różnych stron, często wnioski z nich wynikające są ze sobą sprzeczne.

Warto, zatem abyście skonsultowali pracę z nauczycielem specjalistą w danej dziedzinie. Jest to tym cenniejsze, że mimowolnie, w naszym projekcie będzie uczestniczyć znaczna część grona pedagogicznego, a nawet rodzice, jeżeli są w danej dziedzinie specjalistami, na przykład prawnik, artysta, literat, nie wspominając o filozofie, archeologu, czy dziennikarzu.

Kolejność podejmowania działań podczas realizacji projektu:

1. Podzielcie się na trzy minimum pięcioosobowe grupy. Sposób, w jaki dokonacie podziału jest dowolny, ważne by był sprawiedliwy, akceptowany przez wszystkich uczestników. Wewnątrz grupy wyznaczcie lidera i redaktora działu

2. Wylosujcie dział, który będziecie opracowywać, w materiałach są wyszczególnione cele główne i pośrednie Waszej pracy, rozlosujcie tematy i wpiszcie w diagram, który z Was będzie dane zagadnienie samodzielnie opracowywał

3. Zapoznajcie się ze stronami WWW proponowanymi przez nauczyciela, ale wybierzcie do dalszej pracy tylko te, które są związane z rozpatrywanym przez Was problemem.

4. Wykorzystujcie przeglądarki w celu poszukiwania dodatkowych stron, twórzcie własne linki i archiwizujcie potrzebne informacje, dokładnie zapisując ich źródło. Wskazane jest również korzystanie z innych źródeł, publikacji, naukowych, popularnonaukowych i literackich.

5. Redaktorzy działu konsultują z nauczycielem, wspólną koncepcję opracowania tematów.

6. Wykonajcie klasową publikacji, według ustalonego redakcyjnego wzorca opracowanego, dokonajcie w szkole jej publicznej prezentacji i przekażcie do szkolnej biblioteki.

	Pomyśl, Skonstruuj i Przekaż

Zagadnienia dla grup

Nazwa grupy i jej problem badawczy	Cele główne	Cele pośrednie
Grupa przyrodników Miejsce człowieka w środowisku przyrodniczym w przeszłości i obecnie	Wyjaśnij związek człowieka ze światem przyrody i proces jego wyodrębniania się ze świata przyrody. Uzasadnij niemożność całkowitego uniezależnienia się człowieka od świata przyrody	Porównaj molekularną i komórkową budowę człowieka i innych organizmów Wyjaśnij proces antropogenezy Uzasadnij zdolności przystosowawcze człowieka do środowiska i jego zależność od środowiska
Grupa technokratów Wykorzystanie nauki do opanowania sił przyrody i wykorzystania ich w rozwoju cywilizacyjnym	Przedstaw sposoby przekazywania wiedzy i sposobów jej archiwizowania oraz znaczenia dla rozwoju kultury i cywilizacji Uzasadnij, że większość wynalazków, począwszy od rozniecania ognia, do energii jądrowej, miała na celu uniezależnienie się od sił przyrody	Wykorzystaj zasoby Internetu do poszukiwania historii rozwoju pisma – od piktogramów do liter współczesnych Znajdź informacje dotyczące znaczenia wynalazków w dziedzinie energetyki, budownictwa, komunikacji, medycyny i rolnictwa, które zmniejszają uzależnienie człowieka od wpływów przyrody
Grupa humanistów Człowiek jako osoba tworząca metafizyczny aspekt swojego istnienia	Uzasadnij, że człowiek jest istotą, zdolną do twórczego i abstrakcyjnego myślenia. Prześledź drogę rozwoju duchowego człowieka od polidoksji do współczesnych systemów religijnych Uzasadnij, że rozwój kultury ma związek z potrzebami człowieka, kształtowaniem wartości i rozwojem norm społecznego współistnienia	Podaj przykłady twórczości artystycznej człowieka od rysunków naskalnych do sztuki współczesnej Prześledź drogę rozwoju duchowego człowieka od animizmu, poprzez politeizm do monoteistycznych religii. Zapoznaj się z tekstami filozofów, w tym polskich z ich pojmowaniem istoty ludzkiej, oraz wpływu tych poglądów na literaturę i kształtowanie zasad społecznych

Przydział indywidualnych zagadnień
do opracowania klasowej publikacji

Numer i motto przewodnie rozdziału	1. „Człowiek to tylko trzcina......., ale trzcina myśląca” B. Pascal	Dane ucznia
Podrozdział	Skład chemiczny ciała ludzkiego, jako dowód istnienia ewolucji chemicznej organizmów żywych	1 ....................
Podrozdział	Budowa komórkowa ciała ludzkiego, jako dowód jego pochodzenia w wyniku ewolucji biologicznej	2 ....................
Podrozdział	Antropogeneza, czyli wyodrębnienie się człowieka z grupy naczelnych	3 ....................
Podrozdział	Czynności życiowe człowieka jako dowód anatomicznej i fizjologicznej wspólnoty człowieka i innych ssaków	4 ....................
Podrozdział	Plastyczność mózgu człowieka pozwala na częściowe uniezależnienie się od świata przyrody	5 ....................

Numer i motto przewodnie rozdziału	2. „Cogito ergo sum.” Kartezjusz	Dane ucznia
Podrozdział	Metodyka badań dziejów człowieka i jego rozwoju kulturowego, czyli na tropach archeologii.	1 ....................
Podrozdział	Epoka neolityczna, okres oddalający człowieka od świata zwierzęcego, czyli historia ciągle przydatnych wynalazków	2 ....................
Podrozdział	Przetwarzanie zasobów naturalnych, jako istota materialnego rozwoju człowieka w epoce brązu i żelaza.	3 ....................
Podrozdział	Zapisywanie i przekazywanie pokoleniom wytworów myśli ludzkiej, czyli od piktogramów do alfabetu.	4 ....................
Podrozdział	Współczesne środki medialne, ich zalety i wady, czyli o rzetelnej informacji i medialnej manipulacji.	5 ....................

Numer i motto przewodnie rozdziału	3. „Istotą dobra jest życie utrzymywać, życiu sprzyjać i życie wznosić na wyższy poziom.” A. Schweitzer	Dane ucznia
Podrozdział	Normy religijne, podstawą kształtowania się norm społecznych, czyli od kodeksu Hammurabiego, do współczesnego prawa.	1 ....................
Podrozdział	My Naród Polski, - analiza preambuły do Konstytucji RP	2 ....................
Podrozdział	Zaspokajanie potrzeb estetycznych, jako forma kształtowania rozwoju emocjonalnego człowieka	3 ....................
Podrozdział	Etyka, czyli jak żyć, co jest naszym dobrem, co obowiązkiem i jakie przyjąć kryteria dobra i zła.	4 ....................
Podrozdział	Patriotyzm, zapomniane słowo, czyli, jak rozpoznawać i realizować obowiązki obywatelskie wobec swojego kraju.	5 ....................

7. Zaplanowano, aby każdy uczeń przygotował materiał o objętości 5 stron znormalizowanego maszynopisu.

8. Poszczególni uczniowie konsultują swoje prace z nauczycielami specjalistami przedmiotu i nauczycielem nadzorującym projekt – redaktora naczelnego.

9. Nauczyciel, prowadzący projekt, po konsultacji językowej i merytorycznej, sprawdzeniu źródeł i weryfikacji naukowej, redaguje całą pracę i składa do druku, uczniowie otrzymują wydruk całej pracy. Zostaje ona również umieszczona w szkolnej bibliotece.

---

Ewaluacja

Ewaluacja dotycząca projektu

Zagadnienia podrozdziału	Opinia ucznia
Czy zagadnienie, które rozwiązywałeś zainteresowało Cię i będziesz go nadal zgłębiał?	Uzasadnienie
Czy zdobyta wiedza i umiejętności pozwoli Ci łatwiej rozwiązywać edukacyjne lub życiowe problemy?	Uzasadnienie
Jakie inne zagadnienia należałoby Twoim zdaniem poruszyć w podobny sposób?	Propozycje i uzasadnienie

Ocena pracy ucznia

Dane ucznia	Umiejętność posługiwania się komputerem	Jakość zdobytych informacji	Przetworzenie i końcowe opracowanie	Ocena za jakość merytoryczną i aktywność
1 ...............	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................
2 ...............	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................
3 i następne ...............	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................	Ocena i słowne uzasadnienie ........................

Zasady oceniania

Umiejętność posługiwania się komputerem	Jakość zdobytych informacji	Przetworzenie i końcowe opracowanie	Ocena wynikowa uwzględniająca jakość opracowania i aktywność
Brak podstawowych umiejętności	Brak materiałów	Brak opracowania	Niedostateczny
Słabe posługiwanie się wyszukiwarką i programem Word	Materiały kontrowersyjne, nieprzydatne, jednostronne	Opracowanie niespójne, duża ilość błędów, brak źródeł	Dopuszczający
Sprawne posługiwanie się jednym rodzajem wyszukiwarki i edytorem tekstu.	Materiały zróżnicowane, ale mało przydatne, zbyt wiele szczegółów, nieobiektywne	Opracowanie niechlujne, brak wypisanych źródeł cytatów i odnośników.	Dostateczny
Sprawne posługiwanie się wyszukiwarkami i edytorem tekstu, skanowanie grafiki	Prawidłowy dobór materiałów i obiektywna ich interpretacja	Opracowanie staranne, brak błędów, podane są źródła	Dobry
Jak w ocenie dobrej, ponadto użycie programów do prezentacji.	Jak w ocenie dobrej, ponadto zamieszczono własne sądy i opinie.	Jak w ocenie dobrej, ponadto zamieszczono skanowaną grafikę.	Bardzo dobry
Jak w ocenie bardzo dobrej, ponadto posługiwanie się jednym z programów do tworzenia publikacji.	Jak w ocenie bardzo dobrej, ponadto uzasadniono dobór materiałów i możliwości dalszego ich uzupełniania.	Jak w ocenie bardzo dobrej, ponadto zamieszczono własne opracowania, tabele, linie czasu i modele zjawisk.	Celujący

---

Konkluzja

Uczniowie podczas wykonywania projektu w głównej mierze korzystają z informacji znajdujących się w Internecie. Wynika stąd konieczność doskonalenia umiejętności posługiwania się różnymi wyszukiwarkami: http://www.google.pl/, http://wiem.onet.pl, http://www.wp.pl/

Często używanym programem uruchamiającym kilka naraz wyszukiwarek powinien również być Copernik 2000. Warto wykonaną pracę zaprezentować w postaci strony WWW. Sposób jej budowania mógłby być następnym cennym projektem edukacyjnym.

---

Punkty & Odwołania

Strony WWW

http://www.iphils.uj.edu.pl/septf/

http://www.filozofia.pl/olimpiada/okreg_central.php3

http://zdrowie.medicentrum.pl

http://www.czytanki.terramail.pl

http://republika.pl/bioinformatyka

http://www.zdrowie.med.pl

http://www.magellan.net.pl

http://www.myzlab.prv.pl

http://www.psychologia.edu.pl

http://www.republika.pl/szybka_nauka

http://www.biol.uni.torun.pl/~kozlow/antrop/antrop.htm

http://www.biologia.pl/burza/budowa_komorki.phtml

http://www.biologia.pl/histologia/kurs.phtml?name=21&tem=21

http://www.biologia.pl/slownik/index.phtml

http:// www.main.amu.edu.pl/~anthro/html/index.html

http://www.czytanki.terramail.pl/antropo.html

http://www.kropka.azx.pl/sred29.html

Literatura

· Ajdukiewicz K. Język i poznanie (t. I), Warszawa 1965;

· Ajdukiewicz K., Zagadnienia i kierunki filozofii, (różne wydania)
Delf H., J. Georg-Lauer, Ch. Hackenesch, M. Lemcke, Leksykon filozoficzny dla młodzieży, Warszawa 1996

· Pawlica J., Podstawowe pojęcia etyki, Kraków 1994

· Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. I-III, (różne wydania)

· Teichman J., Evans K.C Filozofia. Przewodnik dla początkujących, Warszawa 1994

· Walicki A. Zarys dziejów filozofii polskiej 1815-1918, (red.) Warszawa 1983

· Bergson H. Ewolucja twórcza Warszawa 1957;

· Brzozowski S. Kultura i życie, Warszawa 1973;

· Cassirer E. Esej o człowieku Warszawa 1998;

· Godłowski K., Kozłowski J.K., Historia starożytna ziem polskich, PWN Warszawa 1993

· Ingarden R. Książeczka o człowieku, 2003
Dilthey W. O istocie filozofii Warszawa 1987;

· Kąkol J.A. Rozważania o hierarchii potrzeb człowieka. Gestalt, dwumiesięcznik, Instytut Terapii Gestalt Oddział Krakowski Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Praktyków 3/98

· Kąkol J.A.O człowieku, jako dobrym przedmiocie (sztuki). Gestalt, dwumiesięcznik, Instytut Terapii Gestalt Oddział Krakowski Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Praktyków 6/97

· Kotarbiński T. Studia z zakresu filozofii, etyki i nauk społecznych, Wrocław 1970;

· Kuhn T.S. Struktura rewolucji naukowych, Warszawa 1968;

· Mounier E. Co to jest personalizm? Kraków 1960;

· Popper K.R. Logika odkrycia naukowego, Warszawa 1977;

· Simons J. 100 najwybitniejszych uczonych wszechczasów Świat Książki 1997

· Szafrański W. Prahistoria religii na ziemiach polskich. Ossolineum Wydawnictwo PAN – Instytut Historii Kultury Materialnej 1987

· Vesey G. Foulkes P. Filozofia – słownik encyklopedyczny Wydawnictwo RTW 1997